การเตรียมเครื่องกฐินที่ถูกหลักประเพณี ต้องมีอะไรบ้าง

การเตรียมเครื่องกฐินที่ถูกหลักประเพณี ต้องมีอะไรบ้าง

กฐิน คืออะไร ทำความรู้จักประเภทของกฐิน พร้อมสรุปเครื่องกฐินประกอบด้วยอะไรบ้าง สำหรับใครที่กำลังจะจัดพิธีทอดกฐิน หรือถวายผ้ากฐิน รู้ไว้จะได้ไม่พลาด

 

 

“กฐิน” เป็นประเพณีที่อยู่คู่กับพุทธศาสนิกชนไทยมาช้านานตั้งแต่สมัยสุโขทัย โดยการถวายผ้าพระกฐินของพระมหากษัตริย์ไทยนั้นจัดเป็นพระราชพิธีที่สำคัญมานับแต่โบราณ และยังมีกฐินสามัคคีของประชาชนทั่วไปที่มักจะทำกันเป็นประจำทุกปี ทว่าในปัจจุบัน ประเพณีทอดกฐินจะมีรูปแบบที่เปลี่ยนไปบ้างตามยุคสมัย โดยการจัดหาผ้าไตรจีวรเพื่อใช้ในสังฆกรรมของคณะสงฆ์ได้ถูกลดความสำคัญลง แล้วมุ่งเพิ่มบริวารกฐินมากขึ้น เช่น ปัจจัย วัตถุสิ่งของ เพื่อนำสิ่งเหล่านี้มาพัฒนาและทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา ดังนั้นแล้วหลายคนอาจไม่ทราบว่า การเตรียมเครื่องกฐินที่ถูกต้องตามหลักประเพณีนั้น มีอะไรบ้าง เรามีข้อมูลน่ารู้เกี่ยวกับกฐินมาฝาก

 

กฐิน คือ อะไร

กฐิน เป็นชื่อเรียกผ้าไตรจีวรที่พระพุทธเจ้าทรงอนุญาตให้พระภิกษุ ผู้อยู่จำพรรษาครบ 3 เดือน สามารถรับมานุ่งห่มได้ โดยคำว่า “การทอดกฐิน” หรือ “การกรานกฐิน” จัดเป็นกิจกรรมทางพระวินัยที่พระภิกษุสงฆ์พึงกระทำร่วมกันเป็นสังฆสามัคคีภายในระยะเวลาที่กำหนด คือนับตั้งแต่วันแรม 1 ค่ำ เดือน 11 ไปจนถึงวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 เท่านั้น (ในระยะเวลาภายหลังวันออกพรรษาแล้วหนึ่งเดือน) ระยะเวลานี้เรียกว่า กฐินกาล โดยกฐิน 2566 อยู่ระหว่างวันที่ 30 ตุลาคม – 27 พฤศจิกายน

ทั้งนี้ ประเพณีกฐินมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างความสามัคคีในหมู่คณะสงฆ์ และอนุเคราะห์ภิกษุผู้ทรงคุณที่มีจีวรชำรุด ดังนั้นการทอดกฐินของพุทธศาสนิกชน ด้วยการถวายผ้ากฐินนั้นจึงจัดเป็นสังฆทานที่มีประโยชน์ต่อพุทธศาสนาอย่างยิ่ง

 

ที่มาของการทอดกฐิน

ในสมัยพระพุทธองค์ยังทรงมีพระชนมชีพอยู่ มีภิกษุชาวเมืองปาฐาจํานวน 30 รูปพากันเดินทางไปเฝ้าพระพุทธองค์ที่พระเชตุวันมหาวิหาร แต่ไม่ทันวันเข้าพรรษา จึงต้องพากันพักจําพรรษาอยู่ที่เมืองสาเกตพอออกพรรษาแล้วก็รีบพากันเดินทางกรําแดดกรําฝนไปเฝ้าพระพุทธองค์ทันที ส่งผลให้จีวรที่นุ่มห่มเปียกปอน โคลนตมเปรอะเปื้อน เมื่อพระพุทธองค์ทรงเห็นความยากลําบากของพระภิกษุเหล่านี้ก็ทรงอนุญาตให้รับผ้ากฐินได้ เพื่อจะได้มีจีวรเปลี่ยนใหม่นั่นเอง

 

กฐิน มีกี่ประเภท

การทอดกฐิน คือ การนำผ้ากฐินไปวางไว้ต่อหน้าพระสงฆ์อย่างต่ำ 5 รูป แล้วให้พระสงฆ์รูปใดรูปหนึ่งที่ได้รับมอบหมายจากคณะสงฆ์ทั้งหมดเป็นเอกฉันท์ให้เป็นผู้รับกฐินนั้น ซึ่งกฐิน ตามอรรถกถาฎีกาต่างๆ กล่าวไว้มี 2 แบบ คือ

​          1. จุลกฐิน คือกฐินเร่งด่วน เป็นกิจกรรมสำคัญที่ทุกฝ่ายจะต้องช่วยกันทำให้แล้วเสร็จภายในกำหนดวันหนึ่ง นับตั้งแต่การเก็บฝ้าย ปั่นฝ้าย กรอ ทอ ตัด เย็บ ย้อม ทำให้เป็นขันฑ์ ได้ขนาดตามวินัย แล้วทอดถวายให้แล้วเสร็จในวันนั้น

​          2. มหากฐิน เป็นการจัดหาผ้ามาเป็นองค์กฐิน พร้อมทั้งเครื่องไทยธรรม บริวารเครื่องกฐินจำนวนมาก ไม่ต้องทำโดยรีบด่วน เพื่อจะได้มีส่วนหาทุนในการบำรุงวัด เช่น การบูรณะซ่อมแซมศาสนสถานภายในวัด

 

ลักษณะของกฐินในประเทศไทย

1. กฐินหลวง

เป็นพระราชกรณียกิจของพระมหากษัตริย์ผู้ทรงเป็น พุทธมามกะและเอกอัครพุทธศาสนูปถัมภก เสด็จพระราชดำเนินถวายผ้าพระกฐินด้วยพระองค์เอง หรือทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระราชินี พระราชโอรส พระราชธิดา เสด็จพระราชดำเนินทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจแทนพระองค์ รวมทั้งพระกฐินที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระบรมวงศานุวงศ์ ราชสกุล องคมนตรี หรือผู้ที่ทรงพระราชดำริเห็นสมควรให้เสด็จฯ แทนพระองค์นำไปถวายยังพระอารามหลวงสำคัญ 16 พระอาราม ที่สงวนไว้ไม่ให้มีการขอพระราชทาน คือ
​          ​          กรุงเทพมหานคร จำนวน 12 พระอาราม
​          ​          1. วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม
​          ​          2. วัดอรุณราชวราราม
​          ​          3. วัดราชโอรสาราม
​          ​          4. วัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม
​          ​          5. วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม
​          ​          6. วัดบวรนิเวศวิหาร
​          ​          7. วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม
​          ​          8. วัดสุทัศนเทพวราราม
​          ​          9. วัดราชาธิวาส
​          ​          10. วัดมกุฏกษัตริยาราม
​          ​          11. วัดเทพศิรินทราวาส
​          ​          12. วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์
​          ​          จังหวัดนครปฐม จำนวน 1 พระอาราม
​          ​          13. วัดพระปฐมเจดีย์ อำเภอเมืองนครปฐม
​          ​          จังหวัดพระนครศรีอยุธยา จำนวน 2 พระอาราม
​          ​          14.  วัดนิเวศธรรมประวัติ อำเภอบางปะอิน
​          ​          15.  วัดสุวรรณดาราราม อำเภอพระนครศรีอยุธยา
​          ​          จังหวัดพิษณุโลก จำนวน 1 พระอาราม
​          ​          16. วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ อำเภอเมืองพิษณุโลก

 

​  2. กฐินพระราชทาน

คือ พระกฐินที่ถือว่า ผ้าพระกฐิน บริขาร และบริวารกฐิน เป็นของหลวง  แต่เปิดโอกาสให้ส่วนราชการ องค์กร  หรือบุคคลที่สมควร   ขอรับพระราชทานอัญเชิญไปถวายยังพระอารามหลวงต่างๆ นอกจากพระอารามหลวงสำคัญ  16  พระอารามดังกล่าว รัฐบาลโดยกรมการศาสนาจัดหาผ้าพระกฐิน และบริวารพระกฐิน (ปัจจุบันมีจำนวน 265 พระอาราม มีรายชื่อตามบัญชีพระอารามหลวง) ซึ่งส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ สมาคม บริษัทห้างร้าน และบุคคลทั่วไป จะต้องยื่นความจำนงขอพระราชทานผ่านไปยังกรมการศาสนา กระทรวงวัฒนธรรม และเมื่อถึงกำหนดกฐินกาลก็ติดต่อขอรับ ผ้าพระกฐินและบริวารพระกฐินจาก กองศาสนูปถัมภ์ กรมการศาสนา  เพื่อนำไปทอดณ พระอารามที่ขอรับพระราชทานไว้ เมื่อทอดถวายเรียบร้อยแล้วผู้ขอรับพระราชทานจะต้องจัดทำบัญชีรายงานถวายพระราชกุศลในการถวายผ้าพระกฐินพระราชทาน  ส่งไปยัง กรมการศาสนา  เพื่อจะได้จัดทำบัญชีรายชื่อผู้ขอรับพระราชทานผ้าพระกฐิน ส่งไปยัง สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี เพื่อแจ้งให้สำนักราชเลขาธิการนำความกราบบังคมทูล พระกรุณาทราบฝ่าละอองธุลีพระบาท เพื่อถวายพระราชกุศลในการที่หน่วยงาน องค์กร หรือบุคคลทั่วไป อัญเชิญผ้าพระกฐินไปถวาย  ณ  อารามนั้น

 

3. กฐินทั่วไป

หรือที่เรียกว่า “กฐินราษฎร์” เป็นการถวายผ้ากฐินที่พุทธศาสนิกชนทั่วไป มีความประสงค์จะนำไปถวายแด่พระสงฆ์ที่จำพรรษาถ้วนไตรมาส ณ วัดใดวัดหนึ่งที่เป็นวัดราษฎร์ (ไม่ใช่พระอารามหลวง) บ้างก็ต้องการเป็นเจ้าภาพคนเดียว หรือหากมีหลายคนเป็นเจ้าภาพร่วมกันก็จะเรียกว่า กฐินสามัคคี

 

เครื่องกฐิน ต้องเตรียมอะไรบ้าง

ตามประเพณีแล้ว หัวใจสำคัญของพิธีกรรมก็ยังคงอยู่ที่การถวาย “ผ้ากฐิน” ซึ่งจะเป็นผ้าใหม่ก็ได้, ผ้าเทียมใหม่ก็ได้, ผ้าเก่าหรือผ้าบังสุกุลก็ได้ แต่ผ้าเหล่านี้จะต้องมีพอที่จะทำไตรจีวรผืนใดผืนใดผืนหนึ่ง (ผ้าไตรจีวร ของพระสงฆ์มี  3 ผืน คือ สบง = ผ้านุ่ง, จีวร =  ผ้าห่ม, และสังฆาฏิ =  ผ้าซ้อนห่ม หรือผ้าพาด) โดยผ้ากฐินนี้ก็คือองค์กฐิน

ส่วนเครื่องกฐิน หมายถึง สิ่งที่จะใช้ในงานทอดกฐินทั้งหมด ได้แก่ องค์กฐิน บริวารกฐิน ธงกฐิน และอื่น ๆ จะมีมากหรือน้อยก็ได้ไม่มีกำหนด แล้วแต่ตามศรัทธาของผู้ถวาย

 

• เครื่องกฐินชุดเล็ก

เป็นเครื่องกฐินที่ขาดไม่ได้ในการทอดกฐิน มีองค์ประกอบหลัก ๆ ดังนี้

• ผ้าไตรจีวร
• บาตรพระ
• ตาลปัตร
• ย่าม
• รองเท้า

นอกจากนั้นยังมี บริวารกฐิน คือเครื่องใช้บริขารจำเป็นอื่น ๆ รวมถึงธงกฐินด้วย ซึ่งหากสังเกตให้ดีจะพบว่าเครื่องกฐินชุดเล็กมักจะมีผ้าไตรจีวรและเครื่องบริวารเพียงอย่างละชิ้น ทั้งนี้เครื่องบริวารอาจจะมีหรือไม่มีก็ได้ แต่เนื่องจากการทอดกฐินจะทำขึ้นในช่วงฤดูหนาว เครื่องบริวารอาจจะเลือกเป็นชุดสังฆทานยา สังฆทานสำหรับพระธุดงค์ หรือเครื่องนุ่งห่มหน้าหนาวก็เหมาะสม

 

• เครื่องกฐินชุดใหญ่

เจ้าภาพสามารถจัดสรรเลือกใช้เครื่องกฐินเพิ่มเติมได้ตามงบประมาณของตนเอง แต่จะต้องคงเครื่องกฐินหลัก อันประกอบด้วย

• ผ้าไตรจีวร หรือผ้าไตรครอง (องค์กฐิน)
• ผ้าไตรครอง (คู่สวด)
• ครอบไตร และ พานแว่นฟ้า
• บาตรพระ
• ย่าม
• รองเท้า
• เครื่องบริขารของพระสงฆ์
• ตาลปัตรกฐิน
• ขาตั้งตาลปัตร
• สัปทน
• ธงกฐิน ธงมัจฉา ธงจระเข้
• ธงชาติ ธงธรรมจักร
• เทียนปาติโมกข์
• ที่นอนพระ
• ไม้กวาด
• บริวารกฐินอื่น ๆ ตามที่เจ้าภาพต้องการถวาย

 

ขั้นตอนและพิธีการทอดกฐิน

1. การจองกฐิน โดยผู้ที่จะทอดกฐิน ณ วัดใด ก็แจ้งให้เจ้าอาวาสหรือทางวัดทราบว่า จะนำผ้ากฐินมาทอดถวายที่วัดนี้
2. เมื่อใกล้จะถึงกำหนดกรานกฐิน ให้นัดวัน เวลา ที่จะนำผ้ากฐินมาถวาย แด่พระสงฆ์นั้น
3. จัดหาผ้าไตร (ถ้าเป็นคณะสงฆ์ธรรมยุตจะต้องมีผ้าขาวด้วย) พร้อมทั้งจัดหาเครื่องบริวารกฐินอื่น ๆ ตามกำลังศรัทธาของเจ้าภาพเพิ่มเติม
4. เมื่อถึงกำหนดวันทอดกฐิน ผู้เป็นเจ้าภาพจะจัดให้มีพิธีเจริญพระพุทธมนต์ ฉลององค์กฐินหรือไม่ก็ได้ วันรุ่งขึ้นเมื่อจะทำพิธีถวายผ้ากฐิน ให้นำพานแว่นฟ้าที่มีผ้ากฐิน บริขาร และบริวารเครื่องกฐินทั้งหมด วางไว้เบื้องหน้าพระสงฆ์ เมื่อจุดธูปเทียนบูชาพระประธานในอุโบสถหรือที่โต๊ะหมู่สำหรับบูชาพระรัตนตรัยเรียบร้อย
5. ศาสนพิธีกรอาราธนาศีล
6. ประธานสงฆ์ให้ศีล
7. ประธานพิธีหรือศาสนพิธีกรกล่าวนำคำถวายผ้ากฐิน

 
กล่าวนะโม 3 จบ ดังนี้
“นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธธัสสะ” (๓ จบ)

 

คำถวายผ้ากฐิน

“อิมํ ภนฺเต สปริวารํ กฐินทุสฺสํ สงฺฆสฺส โอโณชยาม
สาธุ โน ภนฺเต สงฺโฆ, อิมํ สปริวารํ กฐินทุสฺสํ, ปฏิคฺคณฺหาตุ,
ปฏิคฺคเหตฺวา จ, อิมินา ทุสฺเสน กฐินํ อตฺถรตุ, อมฺหากํ
ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย

 

คำแปล

“ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าทั้งหลาย ขอน้อมถวายผ้ากฐิน
กับทั้งผ้าบริวารนี้ แด่พระสงฆ์ ขอพระสงฆ์จงรับผ้ากฐิน กับทั้งบริวารนี้
ของข้าพเจ้าทั้งหลาย ครั้นรับแล้ว จงกรานกฐิน ด้วยผ้านี้ เพื่อประโยชน์
เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ข้าพเจ้าทั้งหลาย ตลอดกาลนาน เทอญ.”

 

อานิสงส์ของการทำบุญทอดกฐิน

• ทำให้เป็นผู้มั่งคั่งมีทรัพย์สินมาก และประสบความสำเร็จในหน้าที่การงานได้โดยง่าย
• ทำให้เป็นผู้มีจิตใจแช่มชื่น บริสุทธิ์และผ่องใสอยู่เสมอ
• ทำให้เป็นผู้มีจิตใจตั้งมั่น เป็นสมาธิและเข้าถึงธรรมได้โดยง่าย
• ได้ชื่อว่าเป็นผู้สามารถใช้ทรัพย์สมบัติให้เกิดเป็นบุญกุศลติดตัวไปในภพเบื้องหน้าได้อย่างเต็มที่
• ทำให้เป็นคนรูปงาม ผิวพรรณงาม เป็นที่รักของคนทั่วไป
• ทำให้เป็นผู้มีชื่อเสียง เกียรติคุณ น่ายกย่องสรรเสริญ เป็นที่ตั้งแห่งศรัทธาน่าเคารพนับถือ

 

การทอดกฐิน นับเป็นการสืบต่อประเพณีกฐินทาน มิให้เสื่อมสลายไปจากวัฒนธรรมของไทย อีกทั้งยังเสริมสร้างพลังสามัคคีให้เกิดขึ้นในสังคมอีกด้วย สำหรับใครที่อยากจะเตรียมเครื่องกฐินให้ถูกต้องและครบถ้วน สามารถเลือกซื้อเครื่องกฐินได้ที่นี่ https://chokdeesanghaphan.com/ หรือสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม
คลิกที่นี่ได้เลยครับ โชคดีสังฆภัณฑ์

อ่านบทความอื่นๆ ของทาง โชคดี สังฆภัณฑ์ อ่านบทความเพิ่มเติม
ช่องทางการติดต่ออื่นๆ
แอด Line : @chokdees
Shopee : Chokdees
Lazada : Chokdees
IG: chokdee_sanghaphan

https://www.youtube.com/watch?v=-nq5mcgSmkU&t=4shttps://www.youtube.com/watch?v=AkmllqI_oyU&t=1s

• Facebook
• Line